Alexander McCall Smith

Uill, cò chunnaic mi a-nochd aig an Fhèis Leabhraichean Glaschu ‘Aye Write’ ach as sgrìobhaiche as fheàrr leam; Alexander McCall Smith.  Cha mhòr nach eil mi air gach leabhar aige a leughadh, ach an fheadhainn mun leigheas, oir ged a ’s e sgrìobhadair as ainmeil a th’ againn ann an Alba a th' ann an AMS, bha e na fear-leigheas na b’ òige.  Fear uasal, èibhinn geur a th’ ann, cha mhòr nach robh esan a’ gàireachdainn fad na h-ùine.      

A bheil sibh air na leabhraichean aige a leughadh idir? Mur nach eil, mholainn-sa gu mòr iad.   Bidh mi fhèin agus m’ athair gan leughadh, agus chan ann tric a gheibhear leabhar a chuireadh gàire aig fear thar trì fichead agus tè sna ficheadan.  Tha AMS aig an aon aois ’s a tha m’ athair.  Tha sin dìreach aon de na rudan annasach a dh’ionnsaich mi ma dheidhinn a-nochd.  Bidh e a’ sgrìobhadh sia leabhraichean gach bliadhna (sia!), smaoinich air sin, feumaidh gu bheil e ag obair fad na h-ùine.  Tha barrachd na trithead leabhraichean aige sna trì sreathtan as motha aige; Scotland Street, Mna Ramotswe agus Isabeal Dalhousie, ach tha tòrr a bharrachd aige anns na streathan beaga eile.  B’ ann mu dheidhinn Scotland Street a bha e a’ bruidhinn a-nochd ged-thà, cha robh e an dùil sin a dhèanamh ach ’s ann mar sin a thachair e, oir is iad an fheadhainn as ainmeile.

           Dh’innis e dhuinn iomadh sgeulachd èibhinn mu na litrichean neònach a fhuaireadh e bhon luchd-leughaidh aige.   Nuair a chaidh Cyrill a’ chù aig Angus Lordie a ghoid fhuair e litririchean a bha a’ faighneachd às a dhèidh; an robh e a’ faighinn biadh agus uisge gu leòr? an robh e glaiste am broinn taighe no a-mach air udalan.  Bha AMS ag aideachadh gu robh cumhachd aige mar sheòrsa de dhia; b’ urrainn dha beatha nan caractaran aige atharrachadh, mar as urrainn do sgrìobhadaire sam bith ach abair luchd-leantainn oscarach a th’ aige.

      Ged as ann à Dùn Èideann a tha Scotland Street and Isabeal Dalhousie stèichte, tha iad a-nis rim faighinn ann an trithead cànain eile- Latvian agus Norweigan na leithid.  Mar sin tha e a’ toirt cùltar na h-Alba fad is farsuing mun t-saoghal.  Ach ged as e Albannach a th’ ann an AMS, cha chreideadh tu sin nuair a bhios tu ag èisteach ris - abair blas làdair Sassanach a th’ aige!  Rugadh agus thogadh e ann an Zimbabwe agus ’s e sin a thug orm cèist a fhaighneachd aig an deireadh; “Ann an oirbh fhèin a tha an charactar Bertie stèichte?  An robh ur màthair-sa cho cruaidh sin oirbh?”

     "Chan e idir agus cha robh, gu fortunach" thuirt e, "ach nach eil sinn uile, ann an dòidh mar Bhertie? tha sinn uile a' sireadh rudeigin a tha a dhith oirnn nar beatha."

Carson? carson nach eil!?

Bidh daoine tric a’ faighneachd dhìom ‘carson’ a bhios mi ris a' Ghàidhlig.. Carson? Carson nach eil, nach sin a’ cheist!  Ach ’s e an fhìrinn gu bheil Gàidhlig mar phàirt annam, pàirt nach deach thugam, oir cha deach mo bhogadh ann ged a bha i mun chuairt orm a-riamh..  Tha deagh chuimhne agam air mo sheanmhair, tè ghaolach a bha a’ dèanamh do dhaoine eile fad a beatha.  Cha robh mi ach naoi nuair a chaochail i agus anns na bliadhanichean mu dheireadh cha robh a h-inntinn ag obair gu ceart, mar sin, cha robh air fhàgail na ceann ach Gàidhlig agus cha robh agam – tè bheag sa bhaile mhòr Dhùn Èideann - ach glè bheag de Ghàidhlig.

            Ach na cuimhnichean, tha cuimhne agam nuair a b’ àbhaist i a bhith a’ fuireach còmhla ruinn agus gum bithinn a’ dol sìos chun leabaidh aicese gus cuddles fhaighinn tron oidhche.  Abair gu robh sinn dlùth ri chèile.  Am fàileadh cho snog a bh’ oirre, a h-aodann a bha làn de ghràis agus gaol, agus na facil; a’ ghaol, gaolag, gaol beag, isht a’ ghaol.  

Bha mo mhàthair daonnan a’ tagairt nach robh Gàidhlig gu fileanta aice, ach nuair nach robh a teaghlach comasach Buerla a bhruidhinn, dè thachair an uair sin ach nach i a bha làn cinn dheth!  Abair gu robh mise feargach, ach cha do stad e an uair sin.  Bha piuthar mo sheanair, Auntie Mòrag, tè thapaidh, shatail, le làmhan crùbte dubha, bha ise trì bliadhna air cheud nuair a dh’fhalbh i agus a’ fuireach na taigh fhèin, san dearbh chroit far an deach a togail.  Is cinnteach gu robh sinne mar chlann à saoghail eile dhi.  Abair call, abair tàmailt nach robh mi comasach a’ conaltradh riutha agus ris na ginealachan eile a bh’ ann rompha.

Co-dhiù, bha mise fichead is a h-aon bliadhna a dh’aois nuair a thàinig mi a Ghlaschu gus Gàidhlig a togail gu ceart mu dheireadh thall, agus ’s ann an uair sin a tha an sgeul againn a thòiseachadh.